Op 24 november 2011 is Isolde Driesen aan de Radboud Universiteit van Nijmegen gepromoveerd op het proefschrift Learning to deliberate in religious education: Goal orientations and educational methods of christian adult education in a pluralist context. Het is de wetenschappelijke afsluiting van het project Pluralisme, dat vanuit Stichting Nieuwegen is opgezet en uitgevoerd.

Eerder verscheen ook al een populairwetenschappelijk boekje over het project, onder de titel Vorming in veelvoud. Dit proefschrift is echter de definitieve punt achter het project, al zullen we in de toekomst uiteraard volop gebruik maken van de resultaten van dit mooie en waardevolle onderzoek.

Het is pas het tweede proefschrift op het gebied van de religieuze vorming van volwassenen in Nederland. Het geeft een prachtig inzicht in de verschillende manieren waarop in de praktijk wordt omgegaan (en zou moeten worden omgegaan) met de uitdaging van verscheidenheid. Als men religieuze cursussen voor volwassenen organiseert, wordt men immers geconfronteerd met een veelheid aan opvattingen.

In het voorjaar van 2011 verscheen er een themanummer van het tijdschrift Handelingen (voorheen Praktische Theologie) over interreligieus leren. Mijke Jetten schreef een bijdrage vanuit haar onderzoek naar Interreligieuze vorming tussen christenen en moslims.
De strekking van dit artikel is als volgt samen te vatten. Vaak plaatst men interreligieuze educatie binnen de context van de school of kerk. Daardoor vallen veel dialoogactiviteiten buiten het blikveld. Er bestaan echter al heel veel vrije, niet vanuit een (religieuze) instituties georganiseerde activiteiten op dit vlak. In het project dat Mijke Jetten in het kader van Stichting Nieuwegen uitvoert, onderzoekt zij hoe dat gebeurt en wellicht nog beter kan.
Mijke Jetten richt zich in het bijzonder op de verbetering van communicatie tussen volwassen christenen en moslims. Hoe komen zij gezamenlijk tot een verdiepende dialoog? Dit artikel maakt aan de hand van praktische voorbeelden het belang van gespreksvaardigheden aanschouwelijk.

Ook bestuurslid Aad de Jong leverde een bijdrage. Hij betoogt het volgende. De communicatie met andere mensen over je geloof is vaak problematischer dan we denken. We kunnen wel praten, met veel goede wil kunnen we onszelf nog uitleggen en onze overtuigingen over het voetlicht brengen. Toch ontbreekt er fundamenteel iets aan. Namelijk: een zodanige communicatie dat we ons verstaanbaar maken aan mensen met een heel andere achtergrond. En: anderen echt leren verstaan volgens de bedoelingen die zij hebben, en volgens de communicatieregels die gelden voor verstaanbare communicatie.
Het woordje God heeft bijvoorbeeld nog geen enkele betekenis in communicatieve zin zolang het geen deel uitmaakt van een vraag zoals “bestaat God?” of van een leerstelling zoals “er bestaat slechts één God”. Zo is het onder andere belangrijk om goede vragen aan elkaar te leren stellen en om die vragen inderdaad ook goed te leren stellen. En de belangrijkste vraag is wellicht “wat bedoel je precies?”.

Op 6 november 2010 hield dialoogdeskundige Mijke Jetten een interactieve workshop over interreligieuze communicatie. Deze vond plaats in het kader van de Gelderse ontmoetingsdag voor vrouwen uit de christelijke, islamitische en joodse traditie, georganiseerd door de werkgroep ’Wel gezien, maar niet gesproken’.

Het thema van deze zesde ontmoetingsdag in Arnhem was interreligieuze communicatie. Deelnemers oefenden zich via het interactieve ochtendprogramma, diverse workshops en een afsluitend intermezzo in dialoogvaardigheden. Hier kunt u de betreffende PowerPoint nog eens inkijken.

Het cursusmateriaal ‘interreligieuze communicatie tussen christenen en moslims’ is vanaf heden digitaal beschikbaar. Mocht u geïnspireerd zijn door het materiaal: we vinden het erg leuk om te horen (en op deze website te publiceren) wat uw ervaringen zijn (en hoe, hoe vaak en waar u de cursus heeft georganiseerd, omdat u daar natuurlijk ook helemaal vrij in bent).

Houdt u ons op de hoogte? Wij houden u dan graag op de hoogte van de onderzoeksresultaten, voortvloeiend uit de 20 cursussen die georganiseerd zijn in het kader van het onderzoek. U leest er meer over op de rest van deze website.

Naar aanleiding van de cursus interreligieuze communicatie tussen christenen en moslims is er op 5 juni jl. vanuit de Radboud Universiteit Nijmegen en Stichting Nieuwegen een ontmoetingsdag georganiseerd. Dit is een succesvolle en inspirerende dag gebleken.

Om u hier iets van mee te kunnen geven is er een verslag over deze dag gemaakt. U kunt dit verslag hier downloaden. Tevens vindt u hier ook het programma en de presentaties van de  eerste en de tweede spreker.

Naar aanleiding van het pluralisme-onderzoek doet Aad de Jong (Stichting Nieuwegen) 10 praktische aanbevelingen voor wie bijeenkomsten wil leiden om volwassenen te vormen op religieus en/of moreel gebied.

1. Bereid de bijeenkomsten wel zorgvuldig voor, maar bouw altijd de mogelijkheid in dat deelnemers meebeslissen over zowel de doelstellingen als de inhoud en de methode van de bijeenkomsten.

2. Probeer onnodige conflicten met en tussen deelnemers te voorkomen door telkens weer duidelijk af te spreken over welk(e) onderwerp(en) de bijeenkomst(en) wel en niet gaan.

3. Ga verschillen in overtuiging en verlangens betreffende dezelfde onderwerpen niet uit de weg, maar zorg wel dat de deelnemers andere opvattingen eerst goed verstaan voordat ze er een oordeel over geven.

4. Oefen daarom uzelf en de deelnemers er in eerst de vraag aan ‘andersdenkenden’ te stellen ‘wat bedoel je precies?’ voor men de vraag stelt of beantwoordt ‘wat vind je er van?’

5. Oefen uzelf en de deelnemers er ook in de afzonderlijke uitspraken te verstaan en/of verstaanbaar te maken vanuit elkaars (vaak verschillende) achtergrond door die achtergrond te (laten) expliciteren. 

6. Oefen de deelnemers er in zoveel mogelijk relevante (ook praktische) redenen te geven en /of te vinden zowel voor als tegen een bepaalde overtuiging of handelwijze van henzelf en/of van anderen.

7. Probeer niet per se tot consensus te komen, maar oefen wel in het afwegen van argumenten voor en tegen opvattingen en handelwijzen, zowel door ieder afzonderlijk als door de groep(en) gezamenlijk.

8. Zorg ervoor dat de deelnemers duidelijk zien, dat de kloof tussen het overwegen en het accepteren van standpunten van anderen door niets anders overbrugd kan worden dan door de vrije wil van iedere deelnemer zelf.

9. Probeer door de bijeenkomsten niet alleen de particuliere, actuele en seculiere identiteit van de deelnemers te bevorderen, maar ook en vooral hun collectieve, historische en religieuze identiteit, dat wil zeggen hun participatie aan onze geschiedenis met God, door hen telkens weer te vragen wat en hoe ze daar zelf nu in deze wereld een bijdrage aan kunnen en willen leveren.

10. Geef altijd voorrang aan communicatie boven comparatie, d.w.z. aan uitwisseling van overtuigingen en verlangens tussen verschillende mensen betreffende hetzelfde onderwerp boven vergelijking door eenzelfde mens (deelnemer) van verschillende onderwerpen, standpunten, overtuigingen, verlangens en/of handelwijzen.

(onderdeel van een onderzoek aan de Radboud Universiteit Nijmegen)

De cursus bestaat uit 6 bijeenkomsten van 2 uur. Deelname is kosteloos. De groepsamenstelling is interreligieus: moslims en christenen. Begeleiding vindt plaats door een moslim en een christen. Deelnemers ontvangen van de Radboud universiteit Nijmegen een cursusmap.

Nederland kent een grote diversiteit aan religies. Mensen met verschillende geloofsovertuigingen ontmoeten elkaar. Het is niet altijd gemakkelijk met elkaar het gesprek aan te gaan. Want: wat zeg je tegen elkaar? Hoe breng je je opvattingen ter sprake? Hoe spreek je de ander op zijn denkbeelden aan? Kortom: hoe krijgt een goed interreligieus gesprek precies vorm?

Deze vragen zijn aanleiding tot een onderzoek naar interreligieuze communicatie. In Nederland vinden veel ontmoetingsactiviteiten plaats. Deze bijeenkomsten verlopen soms wel en soms niet goed. Er is echter nauwelijks onderzoek gedaan naar de resultaten van deze activiteiten. Wat léren mensen als ze met elkaar in gesprek gaan vanuit verschillende religieuze overtuigingen? Stichting Nieuwegen organiseert daarom in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen de cursus interreligieuze communicatie tussen christenen en moslims.

Deze cursus wordt gegeven tussen oktober 2009 en maart 2010 (zes avonden) en vindt plaats op 20 verschillende locaties in Nederland. Er zijn zowel vrouwengroepen als gemengde groepen. Iedere cursusgroep bestaat uit 10 tot 15 deelnemers. De groepen zijn interreligieus (christenen en moslims) samengesteld. Van deelnemers wordt verwacht dat zij alle zes avonden bijwonen. Deelname en cursusmateriaal zijn gratis.

Klik hier voor meer informatie over het onderzoek en de cursus.

In juli 2008 is er een inventarisatierapport verschenen in het kader van het onderzoeksproject ‘interreligieuze volwassenenvorming’ (onderzoeker Mijke Jetten): ‘Christenen en moslims ontmoeten elkaar. Inventarisatie van interreligieuze initiatieven in Nederland in 2007-2008’ (inventarisatie).

Dit rapport is verspreid onder ruim 700 mensen die werkzaam zijn in het veld van de (inter)religieuze volwassenenvorming / dialoog tussen christenen en moslims. Via het aanbod van een cursus is er bovendien nauwer contact gelegd met mensen die op bovengenoemd terrein werkzaam zijn.